Astım nedir?
Astım kronik bir havayolu hastalığıdır. Astımda, hava yollarında daralma ve hava yollarının duyarlılığında artma vardır. Bu durum sürekli değildir, alevlenmeler ve düzelmelerle seyreder. Düzelme bazen tedavi ile, bazen de kendiliğindendir. Ülkemizde yapılan araştırmalar sonucunda çocukların yaklaşık %5-8, erişkinlerin de yaklaşık %2-4'ünde astım hastalığı olduğu tahmin edilmektedir. Bu oranlar şehirlerde ve sahil kesiminde daha da yüksek bulunmuştur.

Kaç çeşit astım vardır?
Astım tüm yaş gruplarında görülebilen bir hastalıktır. Görülme sıklığı açısından kadınlar ve erkekler arasında farklılık yoktur. Astım hastalarının çoğunda ilk belirtiler çocukluk döneminde ortaya çıkar. Bu dönemde astım tanısı konulan hastaların bir kısmı, erişkin dönemde tamamen iyileşebilir, ya da hastalık devam edebilir. Belirtiler kaybolup, sonra ileri yaşlarda tekrar ortaya çıkabilir. Astımlı hastaların az bir kısmında ise belirtiler yaşlılık döneminde ilk defa ortaya çıkabilir.

Astım kimlerde görülür?
Astım tüm yaş gruplarında görülebilen bir hastalıktır. Görülme sıklığı açısından kadınlar ve erkekler arasında farklılık yoktur. Astım hastalarının çoğunda ilk belirtiler çocukluk döneminde ortaya çıkar. Bu dönemde astım tanısı konulan hastaların bir kısmı, erişkin dönemde tamamen iyileşebilir, ya da hastalık devam edebilir. Belirtiler kaybolup, sonra ileri yaşlarda tekrar ortaya çıkabilir. Astımlı hastaların az bir kısmında ise belirtiler yaşlılık döneminde ilk defa ortaya çıkabilir.

Astımı ortaya çıkaran etkenler nelerdir?
Astımlı hastaların, herhangi bir neden yokken ya da bazı uyaranlarla karşılaştıklarında şikayetleri oluşabilir. Özellikle egzersiz yapma, soğuk hava, parfüm ve sigara dumanı astım krizini başlatabilir. Alerjik kişilerde alerjenlerle karşılaşma, polenler, ev tozları ve özellikle hayvanların tüylerinde yerleşen küçük canlılar nedeni ile atak başlayabilir. Solunum yolları enfeksiyonları, özellikle sinüzit, astım belirtilerinin şiddetlenmesine neden olabilir. Bazı ilaçlar da astım belirtilerinin ortaya çıkmasına yol açabilir. Bundan dolayı astım hastalarının ilaç kullanımı öncesi doktorlarına danışmaları gerekmektedir. Psikolojik faktörler astım belirtilerinin ortaya çıkartabilir. Kadınların adet dönemlerinde astımlarının şiddetlendiği gözlemlenmiştir. Gebelikte astım şiddeti azalabilir, bazılarında ise artabilir. Astım tanısı olan gebeler bu dönemde her ay düzenli olarak kontrole gitmeli ve doktorun önerilerine sıkı bir biçimde uymalıdırlar. Gebelikte astımın tedavi edilmemesi bebekte oksijen azlığına, düşük doğum ağırlığına ve düşüklere neden olabilir.

Astım belirtileri nelerdir?
Astımın en sık görülen belirtisi nefes darlığıdır. Nefes darlığı herhangi bir neden yokken, bazen de parfüm, sigara dumanı, yemek kokuları gibi kokularla, soğuk, egzersiz ve alerjenle karşılaşıldığında aniden başlar. Gece sabaha karşı olan, uykudan uyandıran nefes darlığı tipiktir. Bronş genişletici ilaçlar kullanıldığında nefes darlığının geçtiği görülür. Nefes darlığı özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında görülür. Astımda dışarıdan da duyulabilen ıslık sesine benzeyen hırıltılı solunum mevcuttur. Ayrıca göğüste baskı tarzında rahatsız edici bir his olabilir. Astımda en sık görülen şikayetlerden birisi de öksürüktür. Öksürük bazen astımın tek belirtisi olabilir. Astımdaki öksürük inatçı ve kuru bir öksürüktür. Bazen, öksürüğe koyu kıvamda az miktarda bir balgam eşlik edebilir. Beraberinde boğazda kaşıntı hissi olabilir. Ancak öksürüğün astım dışında da pek çok nedeni vardır. Özellikle sinüzit ve mideden yemek borusuna geri kaçış (gastroözofajiyal reflü hastalığı) gibi durumlarda da bu tarz öksürük görüldüğünden, astım testleri yapılmadan tanı konulmamalıdır.

Astım tanısı nasıl konulur?
Solunum fonksiyon testi: Astımdan şüphe edilen hastada öncelikle solunum fonksiyon testi denilen üfleme testi yapılır. Bu test ile hastada hava yolu daralması varsa gösterilebilir. Test sırasında hava akımında sınırlanma belirlenmişse bronş genişletici ilaçlarla test tekrarlanır. Bu ilaçlarla hava akımında düzelme ve hava yollarında genişleme olursa astım olduğu düşünülür. Astımdaki hava yolu darlığı sürekli olmadığından test yapıldığı sırada sonuç tamamen normal olabilir. Bu tür hastalarda hava yollarını uyaran çeşitli ilaçlar kullanılarak test tekrarlanır.
Akciğer grafisi: İlk muayene sırasında yapılması gerekli bir tetkiktir. Astımda normal olabilir. Atak sırasında çekilen grafilerde astımla ilgili bulguların görülme olasılığı daha yüksektir.
Alerji testleri: Alerji hikayesi olan hastalara yapılır. Bu testlerde kişinin hayvan, polenler, ev tozu, hamam böceği ve mantarlara alerjisi varsa belirlenir. Alerjik astımı olan kişilerde bu testin önemi büyüktür. Sonuca göre gerekli öneriler verilir, böylece hastanın alerjenden uzak kalması sağlanır.

Astim tedavisinde kullanilan ilaçlar nelerdir?
Astimda tedavinin amaci astim ataklarinin önlenmesi, hastanin normal yasam aktivitelerini sürdürebilmesi ve astim belirtileri olmadan yasamini devam ettirmesidir.
Astimli hastalarda kortizonlu ilaçlar ve brons genisleticiler kullanilir. Kortizonlu ilaçlar alerjik durumu baskilayarak etki ederler. Agiz yolu ile alinan tablet ve damardan alinan enjeksiyon formlari yaninda, direk hava yollarina etki eden sprey formlari da vardir. Sprey seklinde olan kortizonlu ilaçlar dogrudan hava yollarina etki ettigi için kan dolasimina daha az geçerler ve yan etkileri oldukça azdir. Astim tedavisi ilgili hekim tarafindan düzenlenmeli ve takip edilmelidir. Hasta tedavisini hekimin önerileri dogrultusunda düzenli almali, hekimin önerisi olmaksizin kesmemeli veya degistirmemelidir.

Astimdan korunmanin yollari var midir?
Astimda ailesel yatkinligin oldugu düsünülmektedir. Bu nedenle astimdan tam olarak korunmak mümkün degildir. Ancak astim oldugu bilinen kisiler bazi seylere dikkat ederek atak sayisi ve siddetini azaltabilirler. Çevre sartlarinin kontrol altina alinmasi da bu konuda yardimcidir. Özellikle alerjik astimda saptanan alerjenlerden uzak kalinmalidir. Hava kirliliginin arttigi dönemlerde, polenlerin yogun oldugu ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde dis ortamlarda bulunulmamalidir. Sigara içmekten kaçinilmalidir. Özellikle sigara içilen evlerdeki çocuklarda astim hastaligi görülme sikligi ve siddeti artmaktadir. Bu nedenle anne ve babalarin çocuklarin oldugu ortamda sigara içmemeleri gerekmektedir. Astim hastalari evde hayvan beslememelidir. Evde beslenen hayvanlarin tüyleri alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Solunum yollari enfeksiyonlarina karsi dikkatli olunmalidir. Havalandirmasi iyi olmayan, nem orani yüksek ve kalabalik binalarda önceden tanisi konulmamis astim ortaya çikabilmekte veya varolan astimin siddetinde artis olabilmektedir. Bu tür saglikli olmayan yerlerden olabildigince uzak durulmalidir.

Acil durumlar
Astimli hastalar belirli araliklarla kontrollerine gitmeli, ilaç tedavilerini düzenli kullanmali, hastaliklarini alevlendiren durum ve ortamlardan uzak durmalidirlar. Tüm bu önlemlere ragmen bu hastalarda yine de astim atagi olusabilir.
Kontrol altinda bulunan ve belirti vermeyen bir astim hastasinda, üst ve alt solunum yollari enfeksiyonlari, mideden yemek borusuna kaçan salgilar, bazi ilaçlar ve alerjenlerle temas ile atak baslayabilir.

Astim ataginin belirtileri sunlardir:
Nefes darliginda artma
Günlük aktiviteyi bozacak kadar efor kapasitesinin kisitlanmasi
Hiriltili solunum
Nefes darligi oldugunda kullanilmasi önerilen brons genisletici ilaçlarin kullanim sikliginin artmasi, buna ragmen nefeste rahatlamanin olmamasi.
Nefes sayisinin artmasi
Nefes darliginin ilerlemesi ile konusmada güçlük, cümleleri tamamlayamama.
Ileri durumlarda agiz çevresinde ve tirnak yataklarinda morarma ve sogukluk.
Bu durumlara eslik eden öksürük, balgam miktarinda artma ve renk degisikligi, 38℃ üzerinde ates.

Bu yukarida anlatilan belirtiler ortaya çiktiginda vakit geçirilmeden doktora basvurulmalidir.

Önemli Uyarilar

 Astim kronik bir havayolu hastaligidir. Astimda hava yollarinda daralma ve hava yollarinin duyarliliginda artma vardir. Iki tür astim vardir. Birincisi özellikle alerjisi olan kisilerde alerjen ile karsilasmaya bagli ortaya çikan astimdir (alerjik astim). Digeri ise alerjik bir neden olmaksizin hastanin genel yapisindan kaynaklanan astimdir. Astim tüm yas gruplarinda görülebilen bir hastaliktir. Görülme sikligi açisindan kadinlar ve erkekler arasinda farklilik yoktur. Astim hastalarinin çogunda ilk belirtiler çocukluk döneminde ortaya çikar. Astimin en sik görülen belirtisi nefes darligidir Nefes darligi herhangi bir neden yokken, bazen de parfüm, sigara dumani, yemek kokulari gibi kokularla, soguk, egzersiz ve alerjenle karsilasildiginda aniden baslar. Astimda ailesel yatkinligin oldugu düsünülmektedir Özellikle alerjik astimda, saptanan alerjenlerden uzak kalinmalidir. Sigara içmekten kaçinilmalidir. Özellikle sigara içilen evlerdeki çocuklarda astim hastaligi görülme sikligi ve siddeti artmaktadir Astimda tedavinin amaci, astim ataklarinin önlenmesi, hastanin normal yasam aktivitelerini sürdürebilmesi ve astim belirtileri olmadan yasamini devam ettirmesidir. Etkin bir astim tedavisi için hastanin egitimi ve yakin hasta-doktor iliskisi gereklidir.