İnsan Denen Meçhul[rakamlar çok ilginç]
İnsan Denen Meçhul-1-

Selimiye Camii’ni gezerken onun duvarlarındaki çinilere, kemer ve kubbelerindeki taşlara, kapısındaki ağaç işlemelere, minarelerindeki işçiliğe dikkat ettiğimizde bir anda karşımıza büyük usta Mimar Sinan çıkmakta ve içimizde bu zâtı tanıma arzu ve iştiyakı doğmaktadır. Aslında bu cami gibi pek çok sanat eserini incelediğimizde onların mermer, demir, taş, ağaç ve cam gibi maddelerden yapıldığını görürüz. Bu malzemeler karışık hâlde yeryüzünde mevcuttur. Fakat Mimar Sinan kendine verilen cüzî ilim ve iradesini kullanarak bu cansız maddelerle bir medeniyetin “ruhunu” temsil etmektedir. Mimar Sinan’ı tanımak, Osmanlı Medeniyeti’nin ruh köklerini anlamak için Selimiye Camii’nin maddî yapısına ait ölçü ve nakışların rakamlarla ifadesi de düşünen zihinlerde bir uyanışa vesile olabilir.

Başka bir benzetme yaparsak; zamanı göstermek için imal edilen bir saat, çok sayıda çark, yay, zemberek, vida vb. parçalardan yapılmıştır. Bu malzemeler de toprakta bulunan demir, nikel, bakır, silisyum vs. gibi elementlerdir. Fakat akıllı ve ilim sahibi bir saat ustası çok hassas hesap ve çizimler yaparak, ölçüler alarak, bu ham malzemelerden değişik büyüklüklerde dişliler yapar. Her çarktaki dişlerin sayısı, dönüş yönleri, çapları, vidaların boyları ve bağlantı noktaları vs. ne kadar hassas şekilde yapılırsa saat o kadar doğru gösteren kıymetli bir saat olur. Meşhur Ateist Evrimci Richard Dawkins istediği kadar böyle bir saati “Kör Saatçi”nin yapabileceğini iddia etse de, bir çocuk bile böyle bir saatin “Kör Saatçi”nin eseri olamayacağını bilir.

bir veya iki sayfa hâlinde Rabb’imizin en muhteşem eseri olan “İnsan Denen Meçhul”ü sayılarla ifade etmeye çalışacağız. Tek bir atomunun bile tesadüfen, kendi kendine hareket etmediğini, sınırsız bir ilim ve kudretin eseri olduğunu, arz etmeye çalışacagız

Şimdi ise, farklı bir bakış açısıyla, bu muhteşem sanat eserinin mânevî yönünü, mâhiyetini, ruhunu, kalbini, vicdanını, niçin ve neden yaratıldığı gibi maddî kıstaslarla ölçülüp tartılamayan yönlerini, dergimizin orta sayfalarındaki ifadelere bırakarak, sadece et, kemik, mineral, enzim, hücre gibi fizikî ve kimyevî malzemeler cinsinden “Bir insan nedir?” sorusuna cevap aramaya çalışacağız. Sonunda karşımıza çıkacak “Sayılarla İnsan”ın sadece rakamlar ve birimler olarak ifade edildiğinde bile ne kadar muhteşem bir sanat eseri olduğunu göstermeye çalışacağız. Tıpkı Selimiye Camii’nin ince nakışlarından Mimar Sinan’ı; bir saatin çarklarından saatçiyi tanımaya çalışmak gibi… Buyrun “İnsan Denen Meçhul”ün sadece maddî boyutuna!

Burada vücudumuzdaki en küçük canlı birim olan hücrelerin sayısı, büyüklüğü ve ömürleri hakkında bilgi vereceğiz.

Hücreler

Bir insandaki toplam hücre sayısı 100 **ilyon

Bir insandaki farklı hücre çeşitleri 210 kadar

Her saniye ölen hücre sayısı yaklaşık 50 milyon

Her saniye yeni yaratılan hücre sayısı yaklaşık 50 milyon

Toplam alyuvar sayısı (eri**osit) 25 **ilyon

Toplam akyuvar sayısı (lökosit) 25-100 milyar arası

Toplam sinir hücresi sayısı 30 milyar

(Bir sinekte 100 bin, fare beyninde ise 10 milyon sinir hücresi vardır)

Beyin kabuğundaki (korteks) sinir hücresi sayısı 10 milyar

Beyincik korteksindeki hücre sayısı 10 milyar

Bütün sinir hücrelerinin toplam sinaps sayısı 100 **ilyon

Normal hâlde günlük ölen sinir hücresi sayısı 50.000-100.000

Bir hatırlama sürecinde faal olan beyin hücresi sayısı 10 milyon-100 milyon

Mide asiti üreten hücre sayısı (erkekte) yaklaşık 1 milyar

(kadında) yaklaşık 820 milyon

En küçük hücre olan spermlerin boyu 3-5 µm

Beyindeki glia hücrelerinin boyu 5 µm

En büyük hücre olan yumurta hücresinin çapı 100-120µm

Bir karaciğer hücresinin ortalama büyüklüğü 30-50µm

Bir alyuvarın çapı 7 µm

Bir böbrek hücresinin çekirdeğinin çapı 6,2 µm

Metafazda dizilmiş kromosomların toplam genişliği 4,5 µm

Omurilikteki ganglion hücresinin çekirdeğinin çapı 1,2 µm

Bir mitokondrinin çapı 0,5-1,2 µm

Bir lizosomun (parçalayıcı enzim taşıyan organel) çapı 0,2-0,5 µm

Bir mikrovilli (barsak hücresindeki çıkıntılar) kalınlığı takriben 100 nm

Bir ribosomun çapı 12-20 nm

Hücre zarının toplam kalınlığı 8,0 nm

Hücre zarındaki bir bağlantı bölgesinin (nexus) çapı 3,0 nm

DNA çift spiral zincirinin çapı 2,0 nm

Bir aminoasit molekülünün boyu 0,8-1,1 nm

Bir atomun çapı 0,1-0,5 nm

Anüs örtü epitel hücresinin ömrü 4,3 gün

Üst deri (epidermis) hücresinin ömrü 19,2 gün

Kalınbarsak örtü epiteli hücresinin ömrü 10 gün

İncebarsak mukoza hücresinin ömrü 1,4 gün

Sonbarsak (rektum) mukoza hücresinin ömrü 6,2 gün

İdrar torbası (mesane) epiteli hücresinin ömrü 66,5 gün

Dudak epidermis hücresinin ömrü 14,7 gün

Ayak tabanı epidermis hücresinin ömrü 19,1 gün

Nefes borusunu (**ake) döşeyen epitel hücresi ömrü 47,6 gün

Akciğer alveol hücresi ömrü 8,1 gün

Midenin giriş bölgesini (cardia) döşeyen epitel hücresi ömrü 9,1 gün

Midenin çıkış bölgesini (pylorus) döşeyen epitel hücresi ömrü 1,8-1,9 gün

Kulak içini döşeyen epitel hücresi ömrü 34,5 gün

Alyuvarların ömrü 120 gün

Nö**ofil akyuvarın ömrü 4-5 gün

Eosinofil akyuvarın ömrü 10 gün

Lenfositlerin ömrü 5 günden senelerce

Monosit akyuvarın ömrü aylarca

Karaciğer hücresinin ömrü 222 gün

Böbrek epiteli hücresinin ömrü 286 gün

Tiroid epiteli hücresinin ömrü 287 gün

Kemik hücresinin ömrü 25-30 yıl

Sinir hücresinin ömrü ömür boyu çalışırlar

Bölünerek sayılarını artıramayan hücreler yumurta hücresi, beyin

ve sinir hüceleri, kıl soğancığı

hücresi, terbezi hücreleri


1µm (mikrome**e)= 1/1.000 (10-3) mm
1 nm (nanome**e)= 1/1000µm= 1/1.000.000 (10-6) mm

Prof.Dr. Arif SARSILMAZ


İnsan Denen Meçhul -2-


Geçen sayıda hücrelerimizin sayısı ve büyüklüğünden bazı hücrelerin ömürlerinden söz etmiştik. Gâyemiz Allah’ın yarattığı en mükemmel varlık olan insanın vücudundaki sanat inceliklerinden hareketle Rabb’imizin kudretine küçük bir ışık tutabilmektir. Bu yazıda, hücrelerin yapısında kullanılan parçacıklar olan ve herbirine farklı vazifeler yüklenen organellerle (küçük organlar) alâkalı bazı rakamlar vererek, biraz daha mikro dünyaya girmeye çalışacağız. Ancak bundan önce bir hücrenin genel kimyevî terkibine kısaca göz atacak olursak, hücre tipine göre kısmen farklılıklar olsa da, ortalama olarak şu rakamları görürüz:

Su % 70
Protein % 15-20
Yağ % 2-3
Karbonhidrat % 1
Mineral tuzları % 1
Nükleik asitler % 10

Hücrelerimizin enerji san**ali olarak bilinen, uzun çubuk şeklinde iç içe geçmiş iki zardan yapılmış, krista adı verilen içteki zarının kıvrımlarında solunum enzim ve koenzimleri bulunan, mitokondrilere bir bakalım:

Bir sinir hücresindeki mitokondri sayısı 10.000 kadar

Bir karaciğer hücresindeki mitokondri sayısı 2500

Bir mitokondrinin ortalama çapı 0,2 µm

Bir mitokondrinin incebağırsak hücresindeki çapı 0,5-1,2 µm

Bir mitokondrinin ortalama boyu 5-6 µm

Bir mitokondrinin incebağırsak hücresindeki boyu 2 µm

Karaciğer ve böbrek hücresindeki mitokondrinin ömrü 5-12 gün

Kalb kası hücresindeki mitokondrinin ömrü 10-31 gün

Mitokondrinin hücre içindeki nispeti………İnce bağırsak hücresinin %13,34’ü

Karaciğer hücresinin % 13,22’si

Mitokondrideki protein nispeti % 70

İnsan hücresindeki toplam DNA’ya göre mitokondrideki DNA nispeti % 1

Mitokondri içindeki taneciklerin (granül) çapı 30-50 nm

Mitokondri içindeki enzimlerin sayısı 100’den fazla

Mitokondrinin kendisine ait ribozomların büyüklüğü 12 nm


Hücrenin içindeki önemli bir fabrika olan ve DNA’dan aldığı şifrelere göre
aminoasitlerden protein dediğimiz temel yapıtaşlarını üreten ribozomlara da bir bakalım:

Ribozomların üzerine yerleştiği endoplazmik retikulum zarlarının kalınlığı 7-8 nm

Endoplazmik retikulumun iki zarı arasında kalan odacıkların genişliği 40-70 nm

Bir milili**elik akciğer dokusundaki hücrelerin içindeki endoplazmik retikulum
zarlarının toplam yüzey alanı 10 m2

Bir ribozomun çapı 12-20nm

Bir ribozomun inşa süresi 6 saat

Sitoplazmada ribozoma bağlanan mRNA’nın çapı 1,5 nm

Bir karaciğer hücresindeki ribozom sayısı 4 milyon

Karaciğer hücresinde ribozom inşası saniyede 180 tane

Bir retikülosit (yeni yapılmış alyuvar hücresi) içindeki ribozom sayısı 30.000

Hücre içinde salgı ürünü sentezleyip depolayan Golgi cihazı, sindirim organeli olarak çalışan
ve içinde parçalayıcı enzimler taşıyan Lizozom ve Peroksizomlarla ilgili rakamlara bir bakalım:

Bir golgi sahasındaki zar keseciklerin sayısı 5-10

Bir bez hücresindeki golgi sahalarının sayısı 100-200

Bir karaciğer hücresindeki golgi sahalarının sayısı 250

Golgi cihazının büyüklüğü 0,3-1,5 µm

Karaciğer hücresindeki golgi cihazının bütün hücreye nispeti .% 2

Hücrede eksiksiz bir golgi cihazının yeniden inşası 20 dakika

Golgi ile endoplazmik retikulum arasındaki taşıyıcı keseciklerin çapı…..yaklaşık 50 nm

Bir lizozomun çapı 0,2-0,5 µm

Lizozom içindeki PH-değeri 5

Sitoplazmanın pH-değeri 7

Lizozom içindeki farklı enzimlerin sayısı 40’dan fazla

Peroksizomların çapı 0,3-0,5 µm

Bir karaciğer epiteli hücresindeki peroksisom sayısı yaklaşık 1000

Hücreleri koruyucu zarların özel bir yapısı vardır. Zarların üzerinde madde alış verişi için hazırlanmış kapıcı gibi çalışan özel delikler (por), alıcı ve tanıyıcı (reseptör) moleküller yer alır. Hücre zarı, iki fosfolipid tabakasının yağ asitlerinden yapılmış kuyruk kısımlarının (hidrofobik) birbirine baktığı, fosforlu baş kısımlarının ise (hidrofilik) aksi istikametlerde yer aldığı üç tabakalı bir görünüme sahiptir. Sitoplazmayı dış ortamdan ayıran bu mükemmel zarın ne kadar hassas yapıldığına bir göz atalım:

Hücreyi çepeçevre saran zarın (pasma zarı) toplam kalınlığı 8 nm

Zarın dıştaki fosforlu hidrofilik yaprağının kalınlığı 2,5 nm

Zarın ortadaki yağ asitlerinden yapılmış hidrofobik kısmının kalınlığı 3 nm

Zarın içteki fosforlu hidrofilik yaprağının kalınlığı 2,5 nm

Hücre zarındaki ortalama karbonhidrat nispeti % 10’dan az

Karaciğer hücresinde % 2

Granüllü lökosit hücresinde % 15

Hücre zarındaki yağ nispeti % 50

Ortalama Protein/Fosfolipid nispeti 1:2

Farklı zarlardaki Lipid/Protein nispeti

Sinir liflerinin üzerindeki Myelin kılıfta 1:0,23

Alyuvar zarlarında 1: 1,1

Tümor hücresi zarında 1: 1,5

Mitokondrinin iç zarında 1: 3,2

Bir hücre zarındaki ortalama hormon reseptörü (alıcısı) sayısı yaklaşık 10.000

Hücre dışı sahaya uzanan glikokaliks iplikçiklerin kalınlığı 2,5-5 nm

Zardan uzanan parmak şeklindeki çıkıntıların (mikrovilli) boyu yaklaşık 100 nm

1µm (mikrome**e)= 1/1.000 (10-3) mm
1 nm (nanome**e)= 1/1000µm= 1/1.000.000 (10-6) mm