Konu: Büyük İslam İLmihali

Liaynihi Haram

Aslı itibariyle herkes için haram olan şeydir. Şarab akan kan ve lâşe gibi...

Ligayrihi Haram

Aslında helal olup başkasının hakkından dolayı haram olan şeydir. Şeriat çerçevesinde sahibinin izni olmadıkça o şeyden başkaları faydalanamaz. Başkasına ait kıymetli bir malı veya yemeği izinsiz almak gibi...

Haram olan şeylere "Muharremat" denir. Haramın yapılmamasından sevab kazanılır. Yapılması ise azabı gerektirir. Haram olduğu ittifakla kesin şekilde sabit olan bir şeyi helal saymak insanı imandan çıkarır.

Sahih

Rükün ve şartlarını toplayan herhangi bir ibadet veya işlemdir. Farz ve vaciblerini gözeterek kılınan bir namazın sahih olması gibi...

Caiz

Dince yapılması yasak sayılmayan şey demektir. Bazan sahih yerinde bazan da mübah yerinde kullanılır. Bazı işlemler dünya ahkâmı bakımından sahih olduğu halde âhiret ahkâmı bakımından caiz olmaz. Cuma namazını kılmakla yükümlü olan bir kimsenin cuma ezanı okunurken yaptığı alışveriş muamelesi gibi. Böyle bir muamele sahihtir ve geçerlidir. Fakat manevî sorumluluğu gerektirdiği için caiz değildir.

Fasid

Kendi başına sahih ve meşru iken gayri meşru bir şeye yakınlığı sebebiyle meşru olmaktan çıkan şeydir. İbadet konusunda fasid ile batıl aynı hükümdedir.

Meşru olan bir işi bozan hükümsüz kılan şeye de "Müfsid" denir. Kasden yapılması azaba sebeb ise de yanılarak yapılması azabı gerektirmez. Namaz içinde gülmek gibi. Gülmek aslında sahih olan namazı bozar.

Batıl

Rükünlerini veya şartlarını büsbütün veya kısmen kendisinde toplamayan herhangi bir ibadet ve muameledir. Bir özür bulunmaksızın abdestsiz kılınan namaz gibi.

Taharet

Lûgat manası temizlik ve nezafet demektir. Din deyiminde taharet pislik ve necasetten arınmış olmak veya hades (abdestsizlik) denilen şer´i bir engelin kalkması halidir. Temiz olan şeye tahir temizleyici şeye de "Tahûr veya Mutahhir" denir. Temizleme işine de "Tathir" denir. Taharetler Kübra (büyük) ve Suğra (küçük) diye ikiye aynlır.

Taharet-i Suğra (Küçük Temizlik)

Abdestsizlik denilen hali gidermek için yapılan temizliktir. Abdest almak gibi.


Taharet-i Kübra (Büyük Temizlik)

Cünüblük ile hayız ve nifas denilen hallerden çıkmak için yapılan yıkanmadır ki ağıza ve burna su vermek şartı ile bütün vücud yıkanır. Buna "gusül iğtisal boy abdesti"de denilir.

Hades

Bazı ibadetlerin yapılmasına şer´an engel olan ve hükmen necaset sayılan bir haldir. Hades-i asgar (küçük hades) ve hades-i ekber (büyük hades) kısımlarına ayrılır.


Hades-i asgar (Küçük Hades)

Yalnız abdest (taharet-i suğra) ile giderilen haldir. İdrar yapmak vücudun herhangi bir yerinden kan çıkmak sebebiyle gelen abdestsizlik hali gibi...

Hades-i ekber (Büyük Hades)

Ağız ve burun dahil bütün vücudun yıkanması (Büyük Temizlik) ile giderilen taharetsizlik halidir. Bu hal da cünüblükten hayız ve nifas denilen hallerden meydana gelir. Bunların ayrıntılı olarak açıklamaları ileride gelecektir.