Dosyalama Sistemi

Pardus'ta Windows'ta olduğu gibi C: yada D: gibi sabit disk bölümleri bulacağınızı sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Zira Pardus'ta diğer Linux dağıtımlarında olduğu gibi tüm dosya ve dizinler "/" işaretiyle gösterilen kök dizinden (root dizini) başlar. Sabit disk bölümlerine kök dizin içinde yer alan mnt dizini üzerinden erişilir. Sabit disk bölümleri Windows'taki gibi C: ya da D: gibi harfler ile değil sda1, sda2 gibi isimler ile adlandırılır. CD-Rom, USB bellek gibi çıkarılabilir aygıtlar ise kök dizin içindeki media dizini içinde yer alır.

Windows ve Pardus'ta dizin sistemi karşılaştırması


Windows'ta olduğu gibi Pardus'da da normal ayarlar ile göremediğimiz gizli dosyalar vardır. Pardus'da gizli dosyaları görüntülemek Konqueror dosya yöneticisinde Görünüm > Gizli dosyaları göster yolu izlenir. Ayrıca Pardus'da gizli dosyaların isimlerinin başında nokta bulunmaktadır.
Linux'ta dosya sistemi hiyerarşisi ve çeşitli dizinler hakkında daha fazla bilgi edinmek için NASILosyalar ve dizinler maddesine bakınız.


Komutlar ve Konsol Kullanımı

Bir masaüstü Linux dağıtımı olan Pardus'ta günlük kullanım için komutlar ve konsol uygulamalarının kullanılmasına ve bilinmesine gerek yoktur. Ancak aşağıdaki gibi bazı durumlarda konsol uygulamalarına gerek duyulmaktadır veya tercih edilmektedir;

  • Grafik arabirimden pek çok yeri tıklayarak yapılabilecek bir işlemin belki tek bir komutu çalıştırmakla yapılabilecek olması
  • Yazılımlarda oluşan bazı hataların tespiti
  • Henüz grafik arabirimde yönetim arayüzü bulunmayan işlevler ve ayarlamalar
  • Bazı teknik bilgilerin öğrenilmesi
Konsol kullanımı için KDE masaüstünde Konsole, Xfce ortamında da Terminal uygulamasını kullanabilirsiniz. Çok sık kullanılan konsol komut ve uygulamaları için de Konsol Komutları başlığını inceleyebilirsiniz.


Yönetici Kullanıcı (root) ve Normal Kullanıcı

Windows'taki yönetici kullanıcı olan Administrator'un Linux'daki karşılığı Root kullanıcısıdır. Ancak Linux'un yetkilendirme sistemi farklı olduğundan root kullanıcısı ile diğer kullanıcılar arasındaki yetki farkı Windows'dakinden daha büyüktür.
Linux sistemi, esinlendiği Unix gibi çok kullanıcılı bir sistem olarak geliştirilmiştir. Bir Linux, aynı anda yüzlerce kullanıcı tarafından kullanılabilir ve bu kullanıcıların hiçbirisi bir diğerinin belge ve ayarlarına ulaşamadığı gibi hiçbir sistem kaynağına da izinsiz erişemez. Çünkü program ekleme/kaldırma, ağ bağlantısı kurma/ bağlantıyı kesme, disk bölümlerini bağlama gibi sistem ayarlarındaki her türlü değişiklik tüm kullanıcıları etkileyecektir. Bu nedenle sisteme sınırsız erişim hakkı olan tek kullanıcı root kullanıcısıdır.
Masaüstü Linux sistemler her ne kadar bu kadar çok kullanıcıyı hedeflemiyor ve bu imkanları pek kullanmıyor olsa da güvenlik açısından bu erişim güvenlik politikası aynen uygulanmaktadır.
Pardus kurulumu sırasında kullanıcıya sorulan Yönetici Parolası root kullanıcısına ait paroladır ve asla unutulmamalıdır. Normal kullanıcılara da yönetici yetkileri verebilirsiniz, bu durum güvenlik açısından riskli olsa da tek kullanıcılı bir masaüstü sistemde işinizi kolaylaştırabilir.

Pardus kurulumunda kullanıcı parolası belirleme ekranı



Pardus kurulumunda root parolası belirleme ekranı


Pardus'ta yetkili kullanıcı hakları elde etmek için oturumun yetkili kullanıcı (root) olarak açılmasına gerek yoktur. Zaten Root olarak oturumun açılması, bazı sakıncalar barındırıyor olması nedeniyle varsayılan olarak engellenmiştir. Root hakları elde etmek için root parolasını biliyor olmanız yeterlidir.

  • Konsole metin ekranında yetkili kullanıcı (root) hakları elde etmek için;
su - komutu verlip enter tuşuna basılır (su ile - arasında bir boşluk var) Ardından root parolası girilerek tekrar enter tuşuna basılır (root parolası girilirken yazdıklarınız ekrana yansımaz, bu normaldir).
Bu işlemleri yaptığınızda konsolda kullanıcı adınızın önünde yer alan $ işareti # şekline dönüşecektir. Bu # işareti, sizin root hakları elde ettiğinizi ifade eder.

  • Konsolda bir programı root hakları ile çalıştırmak için komutun başına sudo eklemeniz yeterlidir. Örneğin sudo <komut>

  • Masaüstünde root hakları ile dosya sistemini açmak için Programlar > Sistem > Daha Fazla Uygulama menüsünde yer alan Dosya Yöneticisi-Yetkili Kullanıcı isimli uygulama kullanılabilir. Ayrıca masaüstüne root kullanıcı ile oturum açmak için Root girişi. konusuna bakınız.


Önyükleme Sistemi (GRUB)

İşletim sistemlerini başlatmak için kullanılan küçük programlara Önyükleyici denilmektedir. Bu programlar bilgisayar açıldığında işletim sisteminden önce çalıştırılarak ayarlandığı şekilde bir menü görüntüleyerek seçilen işletim sistemini açmaya çalışır. Eğer birden çok işletim sistemi kurulacaksa önyükleme yazılımının uygun şekilde ayarlanması gerekmektedir.
Windows'ta da önyükleyici mevcuttur ancak bu önyükleyici sadece Windows sistemleri açabilmekte ve bazı kısıtlamaları bulunmaktadır. Bu nedenle Pardus için kullanılamamaktadır. Pardus diğer pek çok Linux dağıtımında da kullanılan Grub adında bir önyükleme programı kullanmaktadır ve Pardus kurulumunda önyükleyicinin nasıl ayarlanacağına dair bir seçenek bulunur.
Pardus'ta grub menüsü ayarlarını değiştirmek için Tasma'daki Açılış Yöneticisi uygulamasını kullanabilirsiniz.
Önyükleme ve Grub konusundaki daha geniş bilgiye Önyükleme Sistemi (Grub) bölümünden ulaşabilirsiniz.


İpuçları

Bu bölümde yeni Pardus kullanıcısına yol gösterecek başlıklar bulunmaktadır.


Pardus'da donanımlar nasıl tanıtılır?

Linux sistemlerde programların donanım kaynaklarını kullanmasını Linux Çekirdeği - Kernel (Bkz: Linux nedir?) sağladığından prensip olarak tüm aygıt sürücülerinin de çekirdeğe eklenmesi gerekmektedir. Bu işlem teknik bilgi gerektirdiğinden masaüstü kullanıcıları tarafından yapılması zor ve riskli bir işlemdir. Çeşitli nedenlerle çekirdeğe eklenmesi doğru olmayan ekran kartı sürücüleri gibi sürücüler ise sisteme özel olarak paketlenerek Paket Yöneticisi tarafından kurulması sağlanmıştır.
Geliştiriciler çekirdeği Pardus için hazırlarken yaygın kullanılan aygıtların sürücülerini çekirdeğe eklemektedirler, yani genellikle kurulum ile tüm donanımlarınızın otomatik olarak tanınmış olması beklenir. Bazı donanım sürücüleri de (ekran kartı - bazı web kameraları - bazı ağ kartları gibi) Paket yöneticisinden kurulabilir.
KDE Bilgi Merkezi Uygulamasıyla donanımların üreticileri tarafından sağlanan marka/model bilgilerini öğrenebilirsiniz. Bunun için donanımlarınızın sürücülerinin yüklenmiş olmasına gerek yoktur.
Ancak donanımınız tanınmamış ise ve sürücüsü paket yöneticisinde de yoksa Bugzilla Main Page adresinden bir hata raporu açarak geliştiricilerden bu aygıtın sürücüsünün Pardus'a eklenmesini talep etmelisiniz.
Donanımlar ile birlikte verilen Windows sürücüleri Windows için yazıldıklarından Pardus gibi Linux temelli işletim sistemlerinde kullanılamazlar. Bunun bir istisnası bazı kablosuz ağ kartlarıdır, bu kartlar Windows sürücülerinin sağladığı bilgiler sayesinde Ndiswrapper yazılımı ile Pardus'ta kullanılabilmektedir.
Bazı üreticiler ise Linux için sürücü yazılımları hazırlamaktadır, bu sürücülerin nasıl kurulacağı konusunda Pardus Kullanıcıları e-posta listesindeki tecrübeli Pardus kullanıcılarından yardım alabilirsiniz.
Bazı donanımların ise tüm fonksiyonları çalışmayabilir veya bazı fonksiyonlarını kullanabilmek için bazı ayarlamalar yapmak gerekebilir. Böyle bir durumda Donanım sayfasından daha önce bu donanımı kullanmış bir kullanıcının tecrübelerine göz atmak faydalı olabilir.
Ekran kartının grafik hızlandırma özelliklerini kullanan uygulamaların (örneğin üç boyutlu oyunlar, Compiz Fuison gibi araçlar) verimli çalışabilmesi için ise ekran kartı sürücünüzün 3B özelliğinin kullanılabilir olması gereklidir. Bunun için ekran kartınıza uygun sürücü paketini kurmanız gerekir. Ayrıntılı bilgi için Ekran kartı sayfasına bakınız.


Dosya uzantıları

Windows'ta standart olarak bir dosya uzantısı en fazla 3 karakterdir. Pardus'ta ise böyle bir kısıtlama yoktur.
Windows'dan alışageldiğiniz uzantılara sahip ses, video, resim, ofis, arşivleme ve diğer dosyaları Pardus'ta kullanmaya devam edebilirsiniz.
Ofis dosyalarının uzantılarını biraz detaylandıralım. Microsoft Office ile oluşturulan (.doc) , (.xls) , (.ppt) , (.pps) dosyaları Pardus'ta OpenOffice.org - The Free and Open Productivity Suite ile açabilir, düzenleyebilir yine aynı biçimlerde kayıt yapabilirsiniz. Ancak OpenOffice uygulamaları asıl olarak OpenDocument adı verilen, kullanımı gün geçtikçe yaygınlaşan özgür dosya biçimlerini kullanmaktadır.
Bunlar;
OpenOffice.Org Kelime İşlemci: .odt - (Microsoft Word biçimi olan .doc 'un karşılığı)
OpenOffice.Org Hesap Tablosu : .ods - (Microsoft Excel biçimi olan .xls 'nin karşılığı)
OpenOffice.Org Sunu : .odp - (Microsoft PowerPoint biçimi olan .ppt ve .pps 'nin karşılığı)
OpenOffice.Org Veri Tabanı : .odb - (Microsoft Access biçimi olan .mdb 'nin karşılığı)
Windows'ta kullandığımız (.zip) ve (.rar) arşivleme biçimlerini Pardus'da yine kullanabiliriz. Pardus'ta bunların yanı sıra (tar.gz), (gz), (bz2) gibi başka dosya arşivleme biçimleriyle de karşılaşmanız muhtemeldir.
Peki Windows'ta kullanılan standart sıkışmamış resim dosyası olan .bmp için durum nedir? Tabi bu biçimi de Pardus'ta kullanabilirsiniz ama bunun Pardus'ta asıl karşılığının (.xpm) olduğunu göreceksiniz.
Windows'ta kullanılan sıkışmamış ses dosyaları olan (.wav) dosyaları gibi Pardus'da (.au) dosyaları da aynı iş için kullanılır. Tabi (.wav) dosyaları yine Pardus'ta kullanılabilir.
Peki Windows'ta birçok program kurulurken sistemin içinde olan (.dll) dosyaları gibi dosyalar Pardus'ta yok mu? (.dll) dosyaları yapısı gereği Windows'a özgü kütüphane dosyalarıdır. Pardus'ta ise (.so) dosyaları bu amaçla kullanılan dosyalardır.
Windows'ta birçok programın yapılandırma için kullanmış olduğu (.inf) dosyalarında yine Windows'un bir dosya biçimidir. Pardus'ta bunun yerine aynı iş için (.conf) dosyaları kullanılır.
Biraz da dosya sistemlerinden bahsedelim. Windows FAT ve NTFS gibi dosya sistemlerini kullanarak verileri sabit diske yazarken Pardus güncel olarak EXT2 ve EXT3 dosya sistemlerini kullanmaktadır. Bununla birlikte Pardus'ta NTFS ya da FAT biçimli sabit disk bölümlerinize erişebilirsiniz, dosya kaydedebilirsiniz.